logo Sanofi
Psihoza

Anksioziteti

Pse krijohet dhe si t’i shmangemi

Gjendja e ankthit/anksioziteti është dukuri shumë e shpeshtë në jetën e përditshme. Provimet që duhen dhënë, intervistat për punë ose frika nga mundësia se do të humbim atë që e kemi, pritja e diagnozës, ndryshimi rrënjësor jetësor, pasiguria për të ardhmen, të gjitha këto situata janë të lidhura me njëfarë shkalle të brengës, stresit dhe nervozizmit, të cilin të gjithë e përjetojnë në momente të shumta në jetë.

Të vuash nga çrregullimi i përgjithshëm anksioz është diçka që në të njëjtën kohë është mjaft e ngjashme dhe mjaft e ndryshme, në kuptimin që ndjenjat në një pjesë të madhe janë të njëjta, por gati vazhdimisht janë të pranishme, të vazhdueshme dhe intensive, aq saqë na parandalojnë që të përqendrohemi, që t’i analizojmë problemet në mënyrë racionale dhe të gjejmë zgjidhje, t'i kryejme aktivitetet e zakonshme te qete, të pushojmë dhe ta shijojmë kënaqësinë nga situatat/aktivitetet e këndshme.

 

 

Faktorët e rrezikut dhe rrethanat që mund ta përshpejtojnë gjendjen e ankthit

 

Secili mund të jetë i prekur me çrregullim të gjendjes së ankthit në një moment të jetës, por ekzistojnë persona që janë më të predispozuar nga të tjerët dhe ngjarjet apo rrethanat të cilat mund ta përshpejtojnë krijimin dhe kohëzgjatjen më të madhe të simptomeve të gjendjes së ankthit.

Faktorët e rrezikut për çrregullime të gjendes së ankthit

  • Gjinia femërore
  • Përjetimi i përvojave traumatike ose prania në ngjarjet dramatike në fëmijëri (aksidenti me makinë në rrugë, vjedhja, tërmeti, etj.).
  • Sëmundjet e rënda kronike (para se gjithash të tipit të zemrës, respirator, digjestiv ose metabolik) ose sëmundja e rëndë e cila është e lidhur me komponente të forta emotive negative (për shembull, tumori, infarkti, ndërhyrja kirurgjikale e cila e ka marrë tatëpjetën, etj.)
  • Ekspozimi ndaj burimit të stresit akut intensiv, ose më të butë, por me strese afatgjata (për shembull, të lidhura me jetën familjare konfliktuoze, me aktivitetet profesionale të cilat i karakterizojnë kërkesat e tepërta për produktivitet dhe efikasitet, ose me vështirësi ekonomike serioze).
  • Profili psikologjik, i cili karakterizon mungesen e aftesise per t'ju pershtatur stimuluesve te jashtem, si dhe tendenca spontane per nervozizem dhe brengosje.
  • Predispozimi gjenetik (deri më sot nuk është përcaktuar qartë).
  • Marrja e substancave (alkooli, droga, barnat, kafeina, nikotina, ekstraktet fitoterapeutike, etj.) të cilat zakonisht e përkeqësojnë përgjigjen ndaj stresit dhe e shtojnë prirjen për gjendje ankthi.

Sugjerimet praktike për luftën kundër gjendjes së ankthit

Për t’u lehtësuar çrregullimi klinik relevant i gjendjes së ankthit, gati gjithnjë janë të domosdoshme terapitë specifike farmakologjike (në numër të madh të rasteve, të bazuara në antidepresivë dhe/ose benzodiazepin gjatë një periudhe të shkurtër) dhe/ose psikoterapia, kryesisht e tipit të psiko-sjelljes, e orientuar për përforcimin e aftësisë  që t’i bëhet ballë stresit dhe reagimit të vetëdijshëm dhe të qetë për vështirësi të përditshme.

 

Bashkë me këto ndërhyrje të mjekut, ekziston një sërë strategjish te masave dhe teknikave praktike të cilat secili  mund t’i përdorë që ta zvogëlojë tensionin, nervozizmin dhe brengosjen që mund të krijohen në situata nga më të ndryshmet. Këto ndërhyrje janë të dobishme edhe për personat të cilët nuk vuajnë  nga gjendja klinike e ankthit, që të luftojnë më mirë në periudhat stresuese dhe më të ngarkuara nga pikëpamja psikoemotive.

 

Këshillat praktike kundër gjendjes së ankthit

  • Rregullisht merruni me aktivitete fizike. Lëvizja e trupit ka dhënë efekt të volitshëm në baraspeshimin psikologjik dhe në mirëqenie. Marrja me sport, shëtitja ose ngasja e biçikletës, vetëm ose në shoqëri, ndihmon në zvogëlimin e tensionit, zbrazjes së nervozizmit, përmirësimit të disponimit, shtimit të vetësigurimit dhe përshpejtimit të pushimit gjatë natës.

     

  • Sigurojani vetes gjumin e rehatshëm. Flini jo më pak se 7-8 orë gjatë natës dhe mbajeni ritmin e rregullt të jetës, duke rënë në gjumë dhe duke u ngritur për çdo ditë pak a shumë në të njëjtën kohë, me rëndësi mungon hapesira ne mes pozitiv ndaj stresit dhe mirëmbajtjes së baraspeshimit të mirë psikologjik. Nëse stresi dhe gjendja e ankthit na parandalojnë të flemë ose shkaktojnë frikë dhe ndikojnë që të zgjoheni herët nga gjumi, duhet t’i drejtoheni mjekut që të gjendet ndonjë zgjidhje adekuate.
  • Merrni ushqim të shëndetshëm dhe të baraspeshuar. Disbalancet në ushqim dhe dietat jo te shendetshme na bëjnë më të prekshëm nga nervozizmi dhe stresi. Sidomos mungesa e magnezit dhe kompleksit të vitaminës B mund ta përshpejtojë krijimin e disponimit jostabil, nervozizmit, depresionit dhe gjendjes së ankthit. Që të mbrohemi, me rëndësi është që t’i marrim racionet e rregullta, të ushqyeshme, të lehta dhe të lshumëllojshme. Duhet dhënë përparësi drithërave integrale, pemëve, perimeve, peshkut dhe bishtajoreve, si edhe ushqimit të freskët, të pasur me vitamina dhe me mikronutriente esenciale.
  • Zvogëlojeni konsumimin e pijeve me kafeinë dhe alkool. Kofeina e ka efektin e njohur, edhe pse të butë, stimulues/ngritës: para se gjithash, nëse e dini se jeni të ndjeshëm ndaj efektit të saj, më mirë shmangni marrjen e saj ose zvogëlojeni konsumin në periudhat më të mëdha të nervozizmit. Mirëpo, pijet alkoolike, ofrojnë lehtësim të rrezikshëm të përkohshëm nga gjendja e ankthit, duke e bartur rrezikun nga krijimi i varësisë nëse merren përtej mase.

     

  • Marrja e pijeve dhe ushqimit që ju ndihmojnë që të relaksoheni. Çaji i bimëve, ekstraktet natyrore dhe ndonjë ushqim/pije kanë efekt të butë qetësues, që mund të ndihmojë në lehtësimin e tendosjes gjatë ditës dhe ta përshpejtojë gjumin nëse merren në mbrëmje. Në mesin e tyre janë kamomila, valeriana, bliri, limoni, murrizi njëbërthamësh, marakuja, mëllaga.Përveç kësaj, duhet pasur parasysh efektin qetësues të artikujve ushqimorë të cilët e shtojnë nivelin e triptofanit në tru (aminoacidi), siç janë, për shembull: produktet e qumështit, karbohidratet e ndërlikuara (brumërat, patatja, etj), bishtajoret, pemët e thata, kakao dhe bananet.
  • Kaloni sa më shumë që është e mundur kohën në vend të hapur dhe në natyrë. Qëndrimi në ajër të freskët, në gjelbërim ose hiqet fjala "megjithate" në ndonjë ambient të këndshëm ndihmon në riorganizimin e mendimeve dhe qetësimin e nervave. Ideale është shëtitja jo më pak se gjysmë ore për çdo ditë, para se gjithashë nëse është moti i mirë,të shkoni në piknik jashtë qytetit jo më pak se një herë në javë.
  • Shmangni vetmine. Shoqërohuni, qëndroni në mesin e personave të dashur,krijoni marredhenie te reja dhe kushtojini kohe ndenjave kjo është me rëndësi per zgjidhjen e problemit, largimin e gjendjes së ankthit dhe mirëmbajtjen e disponimit të mir. Përpjekja që të merrni pjesë në aktivitete dhe projekte të përbashkëta ndihmon që të ndjeheni më pak i vetmuar, ta zvogëloni gjendjen e ankthit dhe ta përmirësoni mënyrën se si do të ballafaqoheni me probleme të jetës.
  • Përdorni teknikat e relaksimit. Mësimi i strategjive të ndryshme të relaksimit dhe aplikimi i tyre i rregullt, në momente të stresit më të madh, mund të ndihmojë që ta parandalojmë nervozimin, anksiozitetin dhe stresin që të mos na mposhtë. Të përshtatshme janë joga, meditimi, frymëmarrja e drejtuar, tai-çi etj. Përveç kësaj, mund të jenë të dobishme edhe masazhet, akupunktura dhe dëgjimi i muzikës klasike ose muzikes medituese.
  • Bëni pauza strategjike. Në momentet e stresit dhe të gjendjes së ankthit, aftësia e përqendrimit dhe kontributi janë në një nivel shumë të ulët dhe ekziston rreziku që të bëni gabime. Prandaj këshillohet që për disa minuta ta ndërpreni atë që bëni dhe të përpiqeni ta ktheni vëmendjen duke menduar në situata pozitive, duke marrë frymë lirisht, duke shëtitur, duke dëgjuar muzikë të lehtë, etj. Më vonë çdo gjë do të jetë më lehtë.
  • Ndani emocionet tuaja. Ruajtja e frikave dhe brengave në vetvete ndikon që ato të bëhen më intensive dhe më të rënda, kurse ne ndihemi më shumë të vetmuar. Biseda për problemet tona me miq dhe me anëtarë të familjes që duan t’ju dëgjojnë dhe analiza e mendimeve të ndryshme për një situatë kritike ndihmon që të zvogëlohet kjo peshë dhe të gjenden zgjidhje të cilat nuk janë marrë parasysh. Nga ana tjetër, me rëndësi është që të ti shmangeni personave jo te kendshem, të cilët çdo gjë e vështirësojnë ose ju nervozojnë.
  • Përvetësoni qëndrim pozitiv ndaj jetës. Janë mjaft të dobishme teknikat për ruajtjen e baraspeshimit psikologjikdhe per nje jete me te mire eshte te praktikoni 'jeten pa brenga', trajtim i cili ndihmon qe te tejkalojme gjendjet shpirterore negative , duke u bere plotesisht i vetedijshem dhe duke mesuar t'i pranojme dhe perjetojme ashtu sic jane, me sigurine qe heret apo vone do te kalojne.Çdo gjë, para edhe gjendja e ankthit.

Burimet: